BARU-baru ini heboh mengenai kejadian kematian seekor anjing semasa operasi tangkapan anjing liar di Taman Teluk Gedung Indah, Pelabuhan Klang oleh pihak berkuasa tempatan.
Sehingga kini ia menjadi perbincangan hangat di media sosial dengan pelbagai andaian dan cetusan emosi.
Penulisan ini menyentuh mengenai etika dalam proses tangkapan haiwan liar dan pada masa sama menyentuh mengenai tanggungjawab pemilik haiwan dalam memastikan tidak berlaku kacau ganggu dalam masyarakat.
Di negara ini, penangkapan haiwan terbiar di jalanan atau di kawasan perumahan memerlukan pengawalan dan pengurusan daripada pihak yang terbabit. Justeru terdapat kod amalan yang dikeluarkan Jabatan Perkhidmatan Veterinar (JPV) untuk tujuan ini daripada segi proses dan mengambil kira faktor ‘kemanusiaan’.
Kod ini dikeluarkan pada 2019 bersesuaian dengan Akta Kebajikan Haiwan 2015 yang diwartakan pada 29 Disember 2015. Ia mempunyai dua objektif iaitu untuk memastikan kaedah penangkapan, pengangkutan dan penjagaan sementara mengikut garis panduan.
Ia juga untuk memastikan kaedah dan peralatan yang digunakan dalam aktiviti kawalan haiwan terbiar tidak memberi kesan negatif kepada haiwan. Dalam erti kata lain, tindakan yang digunakan hendaklah berperikemanusiaan terhadap haiwan yang terlibat.
Di bawah kod ini terdapat garis panduan juga tentang peralatan yang digunakan bersesuaian dengan Akta Kebajikan Haiwan 2015:
Penangkapan menggunakan gelung
Penangkap haruslah menghampiri haiwan itu pada jarak dekat. Kabel dimasukkan ke leher haiwan dan kabel gelung hendaklah ditarik untuk mengikat leher haiwan. Pastikan leher haiwan tidak terjerut.
Perangkap
Umpan digunakan untuk menarik perhatian haiwan untuk masuk ke perangkap. Haiwan dikeluarkan dari perangkap menggunakan gelung. Tempoh simpanan dalam sangkar tidak melebihi 48 jam dan dipastikan haiwan itu dalam keadaan baik.
Jaring
Kaedah ini sesuai di kawasan yang senang di kepung seperti berdinding atau berpagar. Haiwan dihalau ke arah dinding atau pagar, jaring digunakan untuk menangkap.
Kepungan
Penangkap hendaklah mencari tempat sesuai. Peralatan yang sesuai adalah pagar mudah alih, travis mudah alih, tempat naik turun ke lori seperti papan, kenderaan yang sesuai dan tali digunakan untuk laso haiwan dan haiwan dibawa naik ke kenderaan.
Ubat pelali
Ubat pelali hanya perlu digunakan kepada haiwan agresif dan dengan kebenaran pihak veterinar berdaftar.
Ini adalah garis panduannya. Namun tiada apa-apa piawaian yang perlu diikut bagi penggunaan alat terutamanya penggunaan gelung yang kadangkala digunakan secara keras dan menyebabkan haiwan tercedera.
Dalam kaedah penangkapan haiwan dapat dilihat secara keseluruhan bahawa prinsip kemanusiaan adalah diutamakan. Malangnya, tiada apa-apa definisi ‘kemanusiaan’ terdapat di dalam akta atau undang-undang dalam mengendalikan penangkapan haiwan.
Namun boleh dirumuskan secara amnya bahawa kemanusiaan terhadap haiwan bermaksud prinsip perlindungan yang mewajibkan manusia melayan haiwan dengan belas ihsan, memastikan kesejahteraan fizikal dan mental dan melarang penderaan, penyiksaan atau memberi penderitaan dan bencana pada tubuh haiwan dengan cara yang tidak perlu.
Perlu juga dinyatakan sekiranya berlaku apa-apa penganiayaan dan tidak menurut undang-undang maka pihak yang menangkap juga boleh diambil tindakan terhadap mereka.
Dalam pada itu, pihak berkuasa mempunyai kuasa untuk melupuskan haiwan. Namun ia haruslah dilakukan dengan kaedah sesuai dan berdasarkan garis panduan ditetapkan. Ia dikendalikan di bawah Kod Amalan Kebajikan Haiwan Aktiviti Pelupusan Haiwan yang dikeluarkan JPV.
Maksud pelupusan haiwan di bawah kod ini adalah bagi tujuan mengurangkan populasi, mencegah kacau ganggu awam, memusnahkan atau mematikan haiwan atas tujuan tertentu di bawah penyeliaan doktor veterinar berdaftar. Prosesnya haruslah dilakukan dengan prinsip kemanusiaan di mana pihak berkuasa veterinar atau doktor veterinar berdaftar hendaklah memastikan proses mematikan haiwan dijalankan dalam masa singkat, mengurangkan kesakitan dan distress.
Kementerian Kesejahteraan Bandar Perumahan dan Kerajaan Tempatan telah mengeluarkan Pekeliling Bil 5 tahun 2014 tatacara operasi Penangkapan dan Pelupusan Anjing Terbiar di kawasan Pihak Berkuasa Tempatan.
Jika dirujuk kepada Pekeliling itu, pelupusan anjing boleh dibuat selepas tamat tempoh pengurungan yang ditetapkan sekiranya tiada tuntutan semula atas anjing-anjing tersebut.
Anjing-anjing ini boleh dilupuskan menurut Akta Doktor Veterinar 1974 dengan cara suntikan dan disahkan mati oleh pegawai veterinar atau mana-mana pegawai PBT yang terlatih dan telah diberikan kuasa oleh Pihak Perkhidmatan Veterinar.
TANGGUNGJAWAB PEMILIK HAIWAN
Dalam pada itu, Seksyen 24 Akta Kebajikan Haiwan memberikan garis panduan keperluan pemilik atau pemegang lesen haiwan tentang kewajipan pengurusan haiwan.
Ini termasuk keperluan persekitaran sesuai, keperluan diet yang sesuai, keperluan mempamerkan corak kelakuan semula jadi, ditempatkan bersama atau berasingan dengan haiwan lain dan dilindungi daripada kesakitan, penderitaan, kecederaan dan penyakit.
Undang-undang meletakkan tanggungjawab terhadap tuan punya haiwan dalam mengawal haiwan peliharaan dari mendatangkan kecederaan kepada orang lain. Seksyen 289 Kanun Keseksaan menyatakan hukuman penjara maksimum adalah enam bulan dan boleh didenda RM2000.00 atau kedua dua sekali.
Seksyen 268 Kanun yang sama juga boleh diguna pakai yang mana memperuntukkan kesalahan mudarat awam iaitu melakukan perbuatan menyebabkan kecederaan, bahaya gangguan atau kegusaran kepada orang awam. Namun hukuman bagi kesalahan ini adalah rendah iaitu maksimum sebanyak RM400 sahaja.
Akta Kebajikan Haiwan 2015 juga di bawah Seksyen 29 memperuntukkan tanggungjawab pada pemilik kerana gagal menjalankan jagaan dan pengawasan terhadap haiwan yang berpenyakit boleh didenda tidak kurang dari RM20,000 atau di penjara tidak lebih 3 tahun atau kedua-duanya.
Undang-undang kecil seperti undang-undang PBT juga ada menyatakan pemilik perlu memastikan anjing peliharaan tidak menyalak dengan tidak henti-henti, merayau di luar kawasan premis, menggigit atau mengganggu orang ramai di tempat awam. Dan juga ada peraturan memastikan anjing sentiasa diikat dan memakai sarung mulut apabila dibawa keluar dari tempat anjing itu dipelihara atau disimpan.
Ini dapat dilihat daripada garis panduan Sistem Pengurusan Anjing Majlis Perbandaran Kulim.
Kesalahan ini boleh dikenakan kompaun tidak melebihi RM300 bagi setiap kesalahan serta dengan RM2000.00 atau penjara tidak melebihi setahun.
Daripada segi perspektif undang-undang selain sudut kesalahan jenayah terdapat juga tanggungjawab di bawah undang-undang sivil yang mana kecuaian tuan punya terhadap orang awam atau orang di sekeliling mereka.
Jika terdapat kecuaian maka ganti rugi am, ganti rugi teladan dan kos perlu ditanggung oleh tuan punya sekiranya dibuktikan tuan punya haiwan itu cuai dalam tanggungjawabnya mengendalikan haiwannya.
Di Mahkamah Seremban pada 2024, plaintif diberikan ganti rugi RM223,000 akibat kecederaan digigit dua ekor anjing Rottweiler.
Menyebabkan haiwan melakukan tindakan seperti menggigit dan mengganggu ketenteraman penduduk setempat juga dianggap penganiayaan kepada haiwan kerana akibatnya bukan sahaja pemilik akan dikenakan tindakan malah haiwan itu juga akan diambil tindakan oleh pihak berkuasa.
Dengan demikian garis panduan yang lebih terperinci dan penguatkuasaan cekap serta pengawasan yang adil amatlah perlu dalam mengurus tadbir hal-hal berkaitan haiwan sama ada yang dipelihara atau haiwan terbiar.
Datuk Syed Azimal Amir Abu Bakar ialah Pengamal Undang-undang.
